Παντελής Κάβουρας, Μαθητής Λυκείου Εκπαιδευτηρίων Δούκα

Η συνδρομή της Ύδρας στην Ελληνική Επανάσταση

Η συμβολή της Ύδρας στην Ελληνική Επανάσταση είναι καθοριστική. Αυτός ο βράχος, έμελλε να αποτελέσει την πατρίδα μεγάλων ηρώων, που λάμπρυναν με τις δόξες τους την ιστορία του Ελληνισμού. Το νησί προεπαναστατικά έχει γνωρίσει ήδη την καταξίωση μέσα στον Ελλαδικό χώρο. Αποτελεί τη σημαντικότερη εμπορική δύναμη της ευρύτερης περιοχής. Ο τόπος ευημερεί και οι νοικοκυραίοι αποθηκεύουν χρήματα σε στέρνες. Όμως το νησί δεν είχε ζήσει ακόμα τη μεγαλύτερη στιγμή του. Στη χαραυγή του ‘21 έχουν ήδη ξεκινήσει οι πρώτες ζυμώσεις. Σημαντικοί τοπικοί παράγοντες είχαν ήδη μυηθεί στη Φιλική Εταιρεία και υιοθετήσει τα επαναστατικά σχέδιά της, συνδράμοντας στην οργάνωση του αγώνα.

Το βράδυ της 27ης Μαρτίου του 1821, υπό την ηγεσία του Αντώνη Οικονόμου, καταλύθηκε η Τουρκική κυριαρχία. Αποτελεί την αρχή ενός αγώνα, που με θυσίες, αίμα, χρήματα και πόνο, δημιούργησε ένα κράτος, την ανεξάρτητη Ελλάδα. Κάποιοί Υδραίοι, με νωπές αναμνήσεις από τις προηγούμενες αποτυχημένες επαναστάσεις, παρουσιάστηκαν διστακτικοί, αλλά με την είσοδο στην επανάσταση βοήθησαν στο μέγιστο. Με την τελετουργική δοξολογία για την κήρυξη της Επανάστασης, στις 15 Απριλίου του 1821, το νησί είναι έτοιμο να συνδράμει με όλες του τις δυνάμεις στον αγώνα. Από τα τρία νησιά που συνάσπισαν τα πλοία τους ως εθνικό στόλο, η Ύδρα διέθετε τη μεγαλύτερη ναυτική δύναμη που αριθμούσε τουλάχιστον 186 πλοία.

Η σημασία του ναυτικού ήταν καθοριστική για την επιβίωση της επανάστασης. Ο στόλος υπό τον Ναύαρχο Ιάκωβο Τομπάζη υλοποιεί με επιτυχία τις πρώτες ναυτικές επιχειρήσεις. Παρόλα αυτά ο Οθωμανικός στόλος διέθετε πολεμικά πλοία γραμμής με πολυάριθμα πληρώματα αριθμητικά υπέρτερα των Ελληνικών. Για αυτό οι Έλληνες χρειάστηκαν να σκεφτούν κάτι άλλο για να έχουν έστω ελπίδες να αντισταθούν. Η ελπίδα αυτή ήταν το μπουρλότο. Τα μπουρλότα κατασκευάζονταν από μικρά παλιά πλοία, συνήθως μπρίκια, που τα τροποποιούσαν ανάλογα για να είναι λειτουργικά. Κοινό γνώρισμα των πυρπολικών ήταν το δεύτερο επίπεδο κάτω από το κατάστρωμα, που λεγόταν κοραδούρο. Στη γέφυρα του πλεούμενου άνοιγαν τρύπες που σχημάτιζαν κλουβιά, τους λεγόμενους ρούμπους, που τοποθετούσαν εύφλεκτα υλικά αλειμμένα με κατράμι και νέφτι και σε άλλα μπαρούτι. Τότε κατασκεύαζαν ένα σωλήνα που εκτεινόταν από την πρύμνη μέχρι την πλώρη με διακλαδώσεις σε όλους τους ρούμπους και ήταν γεμισμένος με μπαρούτι. Έτσι όταν ο πυρπολητής έβαζε φωτιά στην αρχή του σωλήνα, έπιανε φωτιά όλο το πλοιάριο. Το πυρπολικό συνοδευόταν πάντα από δεύτερη βάρκα για να φύγει το ολιγομελές πλήρωμα, αφού είχαν κολλήσει το μπουρλότο πάνω στο εχθρικό σκάφος που άρπαζε φωτιά και καιγόταν. Αυτή η κατασκευή αποτέλεσε το πλέον αποτελεσματικό όπλο στα χέρια των Ελλήνων. Ο Τομπάζης γνώρισε αρχικά επιτυχίες κερδίζοντας μεταξύ άλλων τη ναυμαχία της Ερεσού όπου έγινε για πρώτη φορά χρήση πυρπολικού. Παράλληλα όμως η απειθαρχία των πληρωμάτων και η ανυπακοή, προκαλούσαν σοβαρά προβλήματα στον στόλο και ο Τομπάζης παραιτήθηκε αδυνατώντας να ελέγξει την κατάσταση. Την ηγεσία του ναυτικού αγώνα ανέλαβε τότε ο μεγαλύτερος των γενναίων, Ανδρέας Μιαούλης, ο ναύαρχος της επανάστασης. Ο Μιαούλης που ήταν οπλισμένος με έναν Υδραίικο ατσάλινο χαρακτήρα, εφάρμοσε αμέσως στρατιωτική πειθαρχία στον στόλο. Δημιούργησε ιεραρχία και έθεσε με το έργο του τις βάσεις για τις νίκες που ακολούθησαν. Με την έναρξη του αγώνα οι Τούρκοι της Πελοποννήσου αναζήτησαν καταφύγιο στα παραθαλάσσια κάστρα. Ο Ελληνικός στόλος χρειάστηκε να τα αποκόψει άμεσα από το δίκτυο τροφοδοσίας του Οθωμανικού στόλου και να τα πολιορκήσει και από την θάλασσα. Για την ενίσχυση του αγώνα στην στεριά ο Ανδρέας Μιαούλης διέσπασε την πολιορκία του Μεσολογγίου δίνοντας τρόφιμα στους πολιορκημένους. Μετά από πολύμηνη προετοιμασία ο στόλος είναι τελικά έτοιμος να επιτεθεί στους Τούρκους, οι οποίοι βγάζουν τον στόλο τους στο Αιγαίο. Ο Μιαούλης οδήγησε τα πλοία του στην Πάτρα που ελλιμενιζόταν ο εχθρικός στόλος, όπου για πρώτη φορά επιτέθηκε με παράταξη παρά την κακοκαιρία. Το θάρρος του ναυάρχου ήταν αλησμόνητο και το αποτέλεσμα της ναυμαχίας των Πατρών εντυπωσιακό.

Οι ναυτικοί αγώνες συνεχίστηκαν με αντίστοιχη ένταση όλα τα χρόνια της επανάστασης. Λίγο αργότερα στην Χίο, οι πυρπολητές Ανδρέας Πιπίνος και ο Ψαριανός Κωσταντίνος Κανάρης οδήγησαν ένα μικρό στολίσκο πυρπολικών με στόχο να πλήξουν τα μεγαλύτερα πλοία των Τούρκων. Το αποτέλεσμα πρωτοφανές, οι πυρπολητές ανατίναξαν την ναυαρχίδα του Οθωμανικού στόλου σκοτώνοντας σχεδόν όλο το πλήρωμα και τον Οθωμανό ναύαρχο Καρά Αλή. Τον Σεπτέμβριο του ίδιου χρόνου, το 1822, οι Έλληνες πέτυχαν καθοριστικής σημασίας νίκη στα ανοιχτά των Σπετσών και καταδίωξαν τα Τουρκικά καράβια μέχρι την Κρήτη. Τον επόμενο χρόνο τα πλοία της Ύδρας ναυμάχησαν εκ νέου πραγματοποιώντας μεγάλης έκτασης ναυμαχία στο Αρτεμίσιο, στον Άθω και στην Εύβοια ενώ πραγματοποιήθηκε και απόβαση στη νήσο Ιθάκη. Το 1824, ο κυρίαρχος στόχος του ενωμένου Τουρκοαιγυπτιακού ναυτικού ήταν η κατάληψη της Σάμου, έχοντας ήδη πραγματοποιήσει την καταστροφή των Ψαρών και της Κάσου. Για το σκοπό αυτό, συγκεντρώθηκε δύναμη μεγαλύτερη των 300 πλοίων που έπλευσαν προς το νησί. Ο στόλος των νησιών ήρθε αντιμέτωπος με τις ισχυρές δυνάμεις των Τούρκων και των Αιγυπτίων στα παράλια της Σάμου και πραγματοποίησαν αψιμαχίες και επιθέσεις ξεκινώντας από τα τέλη του Ιουλίου μέχρι τα μέσα του Αυγούστου, καθιστώντας την απόβαση αδύνατη. Στην πορεία ο Μιαούλης ανασυγκρότησε τις δυνάμεις του, προκειμένου να συγκρουστεί και να μειώσει το αξιόμαχο του εχθρικού στόλου. Στη διάρκεια του ίδιου έτους πραγματοποιήθηκαν 5 μεγάλες ναυμαχίες και άλλες αψιμαχίες: η ναυμαχία της Κω, του Γέροντα, της Ικαρίας, της Μυτιλήνης και του Ηρακλείου που αποδυνάμωσαν σημαντικά την εχθρική δύναμη. Επικουρικά, λόγω της πτώσης του ηθικού και των μεγάλων απωλειών, οι Τούρκοι αποσύρθηκαν στους ναυστάθμους τους αφήνοντας μόνους τους Αιγύπτιους.

Από αυτά τα γεγονότα ξεχωρίζει η ναυμαχία του Γέροντα. Είναι σταθμός στην εθνική μας ναυτική ιστορία και παράδειγμα της ανδρείας των Υδραίων. Τα ελληνικά πλοία βρίσκονταν εγκλωβισμένα στον κόλπο του Γέροντα σε κατάσταση νηνεμίας. Παράλληλα, οι εχθροί προέλαυναν ταχύτατα με τον άνεμο υπέρ τους, αποσκοπώντας στην καταστροφή των Ελληνικών πλοίων. Ο Μιαούλης απέδειξε την ευστροφία του και την αποφασιστικότητα που τον χαρακτήριζε και κινήθηκε ταχύτατα. Χρειάστηκε να χρησιμοποιήσει λέμβους για να ρυμουλκήσει τα πλοία κοντά στην είσοδο του κόλπου, προκειμένου να εμπλακεί σε ναυμαχία και να διατηρήσει αμυντική ικανότητα. Με τους εχθρούς να ζυγώνουν, ο Ανδρέας Πιπίνος, ο Ιωάννης Ματρώζος και ο Παπαθεοχάρης οδήγησαν μια επίθεση με μπουρλότα που προκάλεσε ανυπολόγιστες ζημιές. Η ορμή των Υδραίων ανέκοψε την επίθεση και έστρεψε τους Αιγυπτίους σε υποχώρηση. Τον επόμενο χρόνο, ο κίνδυνος παρέμεινε αμείωτος. Οι στόλοι συγκρούστηκαν ξανά στις ναυμαχίες της Κρήτης, της Σούδας και του Καφηρέα, στο σημερινό Κάβο Ντόρο, που οδήγησε σε μια θεαματική νίκη με τους Τούρκους να χάνουν δεκάδες πλοία.

Από τα γεγονότα της περιόδου διακρίνεται η πτώση της Σφακτηρίας. Μετά από συντονισμένη Αιγυπτιακή επίθεση συνοδευόμενη από απόβαση, η Σφακτηρία καταλήφθηκε. Στις μάχες που ακολούθησαν σε στεριά και θάλασσα, βρήκαν θάνατο μεταξύ άλλων ο Αναγνωσταράς και ο Αναστάσιος Τσαμαδός. Το πλοίο Άρης του Τσαμαδού κατάφερε ηρωική έξοδο, περνώντας κυριολεκτικά μέσα από τον εχθρικό στόλο που το βομβάρδιζε με τα κανόνια του.

Οι Υδραίοι συνέχισαν να προστατεύουν την στεριά και να ναυμαχούν κατά των Οθωμανών σε όλη τη διάρκεια του αγώνα. Επικουρικά ανέλαβαν με επιτυχία να καταπολεμήσουν την πειρατεία που απειλούσε την ασφάλεια των ναυτιλομένων.

Η συνεφορά της νήσου καταγωγής μου, της Ύδρας, υπήρξε καθοριστική. Χιλιάδες άνδρες θυσίασαν τη ζωή τους και οι στέρνες στέρεψαν από φλουριά για τις ανάγκες του στόλου και της πατρίδας. Τα γεγονότα αυτά αποτελούν το σημαντικότερο μέρος της ένδοξης ναυτικής μας ιστορίας και γεμίζουν συγκίνηση κάθε Έλληνα.